محمود بن هدايت الله افوشته اى نطنزى
527
نقاوة الآثار في ذكر الاخيار در تاريخ صفويه ( فارسى )
كنى يحتمل كه مادّه اين سودا از جفاى سفر به تحليل رفته ازين ورطه جانكاه سالم بمانى يا آنكه بنابر مصلحت ، به سلك ايشان درآئى و روش ايشان اختيار نمائى تا محرم و محل اعتماد گردى . و من مدتى بين الامرين متردد و متأمل بودم ، عاقبت عشق بر صبر غالب آمده عنان اختيار و پنجهء اقتدار مرا بر تافت و ديگر آنكه از روش نامعقول ايشان خبرى نداشتم بنابرين كه ظاهرا حرفى نمىگفتند كه مخل شريعت باشد و درين مهلكه به زور جاذبه عشق افتادم باقى امر ، از نوابست ، و ملا باقر به يمن عشق از كشتن جان برد . نواب كامياب او را توبه داده بنواب ركن السلطنهء فرهاد خان سپرد كه كاتب سركار خاصه باشد « 1 » . شعر دلى كاندرو عشق مأوا كند * كجا فكر ديگر در او جا كند كند شحنهء عشق هرجا مقام * در آنجا نه ناموس ماند نه نام كسى را كه شد قبله ابروى يار * كجا باشد او را بمحراب كار بهر دل كه عشق آورد تركتاز * نه ايمان گذارد در و نه نماز بهرجان كه عشق آتشى برفروخت * سراپا وجود از تر و خشك سوخت ز عشق است عشاق را زندگى * جهان دارد از عشق پايندگى
--> ( 1 ) - فصلى كه به نظر خوانندگان رسيد مربوط به قلع و قمع يكى از فرقههاى مذهبى دوران صفويه است بنام نقطويان كه پيروان محمود پسيخانى بودند . آنها را بدين سبب نقطوى خواندهاند : كه چون محمود پيشواى بزرگ اين فرقه ظهور و خلقت هرچيز را از خاك دانسته و آن را نقطه ميناميد . آنان را تناسخيه نيز گفتهاند . در زمان شاه طهاسب اول عدهاى از نقطويان در نواحى كاشان و قزوين شروع به ترويج عقيده خود كردند ولى بدستور اين پادشاه پيشگامان آنها گرفتار و به عقوبت رسيدند . بهنگام سلطنت شاه عباس كبير بار ديگر كار تبليغات نقطويان بالا گرفت و چون اين پادشاه در آغاز كار گرفتار گردنكشى سران قزلباش بود فرصتى براى اقدام عليه فرقهء نقطوى پيدا نكرد تا پس از سركوبى مخالفين داخلى به تعقيب و قتل آنان مبادرت نمود . براى اطلاع از اصول عقايد نقطويان رجوع شود به كتاب ( نقطويان يا پسيخانيان ) تأليف دكتر صادق كيا و زندگانى شاه عباس كبير : تأليف نصر اللّه فلسفى